Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15 tối ưu hóa nguồn lực công, hài hòa giữa chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển

Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15

Luật 89/2025/QH15 mang đến nhiều điểm mới quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, đặc biệt là trong các lĩnh vực liên quan đến đầu tư công, xây dựng, đấu thầu, và việc xử lý các hoạt động chi thường xuyên có yếu tố đầu tư xây dựng.

1. Liên quan đến Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng và Luật Đấu thầu:

• Định nghĩa Chi đầu tư phát triển: Luật 89/2025/QH15 định nghĩa rõ “Chi đầu tư phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước, gồm chi đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công và nhiệm vụ chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật”. Điều này nhấn mạnh sự phối hợp và tuân thủ các quy định của Luật Đầu tư công trong quản lý chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước.
• Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước: Luật quy định “Việc quyết định đầu tư và chi đầu tư chương trình, nhiệm vụ, dự án có sử dụng vốn ngân sách nhà nước phải phù hợp với Luật Đầu tư công và quy định của pháp luật khác có liên quan”. Điều này đảm bảo rằng các quyết định đầu tư sử dụng vốn ngân sách phải tuân thủ chặt chẽ các quy định về đầu tư công.
• Phạm vi chi đầu tư phát triển của ngân sách trung ương và địa phương: Luật cũng nêu rõ chi đầu tư phát triển của ngân sách trung ương và địa phương phải tuân thủ Luật Đầu tư công.
• Căn cứ lập dự toán chi đầu tư phát triển: Dự toán chi đầu tư phát triển được lập trên cơ sở quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án, nhiệm vụ chi đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của pháp luật; kế hoạch tài chính 05 năm; kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách nhà nước, khả năng cân đối các nguồn lực trong năm dự toán, quy định của pháp luật. Điều này tạo ra sự đồng bộ giữa kế hoạch tài chính, đầu tư công và dự toán ngân sách.
• Phân bổ và giao dự toán ngân sách nhà nước: Đối với phân bổ vốn đầu tư phát triển, Luật yêu cầu phải đảm bảo các yêu cầu theo quy định của Luật Đầu tư công và Luật Xây dựng.
• Điều kiện thực hiện chi ngân sách nhà nước: Luật quy định rõ “Đối với những gói thầu thuộc các nhiệm vụ, chương trình, dự án cần phải lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, mua sắm hàng hoá, xây lắp phải tổ chức thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu”. Điều này đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh trong việc sử dụng ngân sách nhà nước cho các hoạt động mua sắm, xây lắp.
• Xử lý thu, chi ngân sách nhà nước cuối năm: Các khoản chi đầu tư phát triển được kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân theo quy định của Luật Đầu tư công ; các khoản chi mua sắm hàng hóa, dịch vụ, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới hạng mục công trình trong các dự án đã đầu tư xây dựng, đặt hàng, giao nhiệm vụ đã đầy đủ hồ sơ, đã ký hợp đồng hoặc đã hoàn thành đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu trước ngày 31 tháng 12 năm thực hiện dự toán sẽ được chuyển nguồn sang năm sau.

2. Vấn đề liên quan đến hoạt động chi thường xuyên ngân sách nhà nước có yếu tố đầu tư xây dựng:

Điểm nổi bật trong Luật Ngân sách Nhà nước 89/2025/QH15 là việc xác định các nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước được bố trí từ cả hai nguồn chi đầu tư công và chi thường xuyên. Điều này giải quyết nhiều vướng mắc trong thực tiễn quản lý ngân sách, khi một số hoạt động có tính chất duy trì, vận hành nhưng lại bao gồm các cấu phần đầu tư xây dựng nhỏ lẻ, cải tạo, sửa chữa lớn. Cụ thể, Điều 40 của Luật quy định các nhiệm vụ sau đây có thể được bố trí từ cả hai nguồn chi đầu tư công và chi thường xuyên:

• Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trưng dụng đất; chuẩn bị giải phóng mặt bằng, giải phóng mặt bằng.
• Chi phí chuẩn bị, phê duyệt dự án đầu tư công sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài.
• Lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án.
• Mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị; thuê hàng hóa, dịch vụ; sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới hạng mục công trình trong các dự án đã đầu tư xây dựng. Đây là điểm rất quan trọng, cho phép các hoạt động sửa chữa lớn, cải tạo, nâng cấp tài sản hiện có (thường được coi là chi thường xuyên) nếu có yếu tố xây lắp thì có thể được xem xét bố trí từ nguồn chi đầu tư phát triển. Điều này giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc duy tu, bảo trì cơ sở vật chất mà không bị cứng nhắc bởi ranh giới giữa chi đầu tư và chi thường xuyên, đồng thời vẫn phải tuân thủ các quy định về đầu tư xây dựng và đấu thầu (nếu có).
• Hoạt động quy hoạch.
• Các nhiệm vụ cần thiết khác.
• Chính phủ sẽ quy định chi tiết Điều này, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện các nội dung này một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.

3. Các điểm mới nổi bật khác:

• Phạm vi ngân sách nhà nước: Luật quy định chi tiết các khoản thu và chi ngân sách nhà nước, bao gồm cả bội chi và tổng mức vay của ngân sách nhà nước.
• Nguyên tắc cân đối ngân sách nhà nước: Nhấn mạnh việc cân đối thu – chi, ưu tiên tích lũy để chi đầu tư phát triển, và quy định cụ thể về nguồn bù đắp bội chi ngân sách trung ương và địa phương.
• Giới hạn nợ vay của ngân sách địa phương: Quy định cụ thể về mức dư nợ vay của ngân sách địa phương, phân biệt giữa các địa phương không nhận bổ sung cân đối và các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương.
• Dự phòng ngân sách nhà nước: Quy định mức bố trí dự phòng (từ 2% đến 5% tổng chi ngân sách mỗi cấp) và các trường hợp được sử dụng dự phòng.
• Quỹ dự trữ tài chính: Quy định về việc thành lập, nguồn hình thành và các trường hợp được sử dụng quỹ dự trữ tài chính.
• Công khai và giám sát ngân sách nhà nước: Luật quy định chi tiết về nội dung, hình thức công khai ngân sách và vai trò giám sát của cộng đồng thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp.
• Kế hoạch tài chính 05 năm: Đề ra quy định về việc lập kế hoạch tài chính 05 năm quốc gia và của địa phương nhằm định hướng cho công tác lập dự toán ngân sách hàng năm và thúc đẩy sự minh bạch.
• Các hành vi bị cấm: Liệt kê cụ thể các hành vi bị cấm trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, tăng cường tính răn đe và phòng ngừa vi phạm.
• Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước: Phân định rõ ràng nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Kiểm toán nhà nước, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hội đồng nhân dân các cấp, Ủy ban nhân dân các cấp, đơn vị dự toán ngân sách và chủ đầu tư.
• Xác định số bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu: Quy định nguyên tắc và các trường hợp bổ sung ngân sách từ cấp trên cho cấp dưới.
• Xử lý kết dư ngân sách: Quy định về việc sử dụng kết dư ngân sách trung ương và cấp tỉnh để trả nợ gốc và lãi, cũng như trích lập quỹ dự trữ tài chính hoặc hạch toán vào thu ngân sách năm sau.

Luật Ngân sách Nhà nước 89/2025/QH15 thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện khung pháp lý về tài chính – ngân sách, hướng tới một nền tài chính công minh bạch, hiệu quả và bền vững, đồng thời tăng cường sự liên kết và đồng bộ với các luật chuyên ngành khác như Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng và Luật Đấu thầu. Đặc biệt, việc làm rõ các khoản chi thường xuyên có yếu tố đầu tư xây dựng sẽ giúp các cơ quan, đơn vị chủ động và linh hoạt hơn trong việc quản lý, sử dụng ngân sách, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả chi tiêu công.

Tải Luật Ngân sách Nhà nước số 89/2025/QH15

Ban Biên tập

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO & TƯ VẤN QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ [PHAN ANH FIRM]

• [A] Số 204 – 206 Vũ Tông Phan, P. An Phú, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
• [E] sotaykiemtoanxaydung@gmail.com / tuvanphananh@gmail.com
• [P & ZALO] 0775.775.266
• Fanpage: SỔ TAY KIỂM TOÁN XÂY DỰNG
• Fanpage: TRUNG TÂM ĐÀO TẠO & TƯ VẤN QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ
• Nhóm FB: SỔ TAY KIỂM TOÁN XÂY DỰNG
• Nhóm ZALO: QUYẾT TOÁN VỐN ĐẦU TƯ
• Nhóm ZALO: QUYẾT TOÁN NỘI DUNG BỒI THƯỜNG
• Nhóm ZALO: LUẬT ĐẤU THẦU 2023
• Nhóm ZALO: LUẬT ĐẦU TƯ CÔNG 2024
• Trưởng Ban biên tập Diễn đàn KIỂM TOÁN XÂY DỰNG:
• Ông Phan Việt Hiếu  – [P& ZALO] 098765.6161